April 29th, 2008 by oozcan

KULLANICI BİLGİSAYAR ARAYÜZÜ NEDİR?


(27-04-2008 tarih  22:33 saat itibari ile  tasdix.com tarafından damgalanmıştır. 
İzinsiz  Web sitelerinde ve diğer  mecralarda  kismen ve tamamen kullanılamaz.)

1950′li yıllarda ilk bilgisayar, ticari olarak satılmaya başlandığında, bugünkilerle karşılaştırılmayacak kadar zor, taşınamayacak kadar ağır, pahalı ve sonuçta hiç de pratik olmayan bir yapıya sahipti.

1970′li yıllarda ilk kişisel bilgisayar geliştirildiğindeyse, sağladığı teknik olanaklar daha iyi, ilkine oranla oldukça ucuzdu, yani ilgilenenlerin rahatça alabileceği fiyattaydı.

Kişisel olarak bilgisayarın kullanımı, eğitimden ticarete, savunma sanayiinden eğlenceye bilgisayarın her tür meslek alanı içinde birer uygulama alanı da bulmasına neden oldu.

İnsan yaşamının her alanında giderek daha fazla kullanılan ve ‘olmazsa olmaz’ bir aracı haline gelen bilgisayar ve onun uygulamalarının geniş kullanıcı kesimi tarafından kabul edilmesi ve efektif bir halde kullanılması için bilgisayar ile kullanıcının etkileşimini (interaction) sağlayan arayüzün (interface) doğru tasarlanması gerekmektedir.

Bu arayüz tasarımını inceleyen uzmanlık alanına, 1980′lerin ortalarında İngilizce’de İnsan-Bilgisayar Etkileşimi anlamına gelen sözcüklerin baş harfinden oluşan HCI (Human Computer Interface ya da Interaction) adı verildi (Preece96).

Tarihsel gelişimine bakıldığında 1970’li yılların başında kullanıcı arayüz tasarımı kavramı ortaya atılmış ve Makine-İnsan Arayüzü ( Man-Machine Interface- MMI) olarak da adlandırılmıştı. HCI ya da MMI’ın üzerinde çalıştığı tasarım ilkeleri, bilgisayar ekranında sınırlanan arayüzün ötesinde aslında bilgisayarın, ekranın, fare ve klavyenin ergonomisinin belirlenmesinde de önemli bir rol oynamaktadır.

Günümüzde, disiplinlerarası bir uygulama alanı olarak kabul edilen HCI‘ın 11 temel disiplinle ilişkisi vardır:

      1. Bilgisayar Mühendisliği

      2. Akıl psikolojisi (Cognitive Pyscology)

      3. Sosyal ve Organizasyon Psikolojisi

      4. Ergonomi ve İnsan Faktörü

      5. Temel Mühendislik Bilimleri

      6. Tasarım

      7. Antropoloji

      8. Sosyoloji

      9. Filozofi

    10. Dil Bilim (Linguistics)

    11. Yapay Zekâ

Yukarıda sıralanan söz konusu disiplinler, kullanıcı ve bilgisayar etkileşimini kendi açılarından inceleyerek en uygun etkileşim şeklini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu 11 ana disiplinin araştırmaları sonucu HCI tasarımını etkileyen 10 ayrı faktör belirlenmiştir (Preece96):

  1. Kullanıcının akıl ve fizik kapasitesini belirleyen faktörler,

  2. Organizasyon faktörleri (Eğitim, iş organizasyonu vb.)

  3. Çevre faktörü (Gürültü, ısı, aydınlatma, havalandırma vb.)

  4. Sağlık ve güvenlik faktörleri (Stres, mide ağrısı vb.)

  5. Konfor faktörü (Oturma düzeni, ekipman düzeni vb.)

  6. Kullanıcı arayüzü ( Veri girişi aygıtları, multimedia, ekran grafik düzeni vb.)

  7. Deneyim faktörü

  8. Sınırlamalar (Maliyet, teknoloji, zaman, bütçe, ekipman, bina strüktürü vb)

  9. Sistemin fonksiyonelliği (Donanım, yazılım ve uygulama)

  10. Verimlilik faktörü (Kalitenin artırımı, maliyetinin ve hatanın azaltılması vb.)

İnteraktif media tasarımını doğrudan ilgilendiren disiplin ise söz konusu uzmanlık alanının yalnızca tasarım, spesifik olarak da grafik arayüz tasarım bölümüdür. Bu alana kısaca GUI (Graphic User Interface) tasarımı adı verilmektedir.