Malazgirt’in bilinmeyen tarihi YÖK Bilim Kafe’de anlatıldı
Yıldız Teknik Üniversitesi, YÖK’ün öncülüğünde yürütülen Bilim Kafe etkinlikleri kapsamında Muş Alparslan Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Mustafa Alican’ı ağırladı. “Malazgirt’i Yeniden Keşfetmek” başlıklı konferansta, 1071 Malazgirt Savaşı’nın tarihsel önemi, savaş alanının tespitine yönelik arkeolojik çalışmalar ve bölgede ortaya çıkarılan buluntular ele alındı.
Yıldız Teknik Üniversitesi Rektörlüğü ve Bilim İletişimi Ofisi tarafından düzenlenen Bilim Kafe etkinlikleri kapsamında, “Malazgirt’i Yeniden Keşfetmek” başlıklı konferans YTÜ Davutpaşa Kampüsü Otağ-ı Hümayun’da gerçekleştirildi.
Konferansa, Elektrik Elektronik Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Ahmet Faruk Bakan, Fen Edebiyat Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Adem Cengiz Çevikel, İnşaat Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Uğur Kurt, Kimya Metalurji Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Musa Türker, Sultan II. Abdülhamid Uygulama ve Araştırma Merkezi Doç. Dr. Şerif Esendemir, YTÜ Genel Sekreteri Ahmet Yüksel Karahan, Üniversitemiz daire başkanları ile idari ve akademik personel katıldı.
Muş Alparslan Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Mustafa Alican, konferansta 1071 Malazgirt Savaşı’nın tarihsel arka planını ve Anadolu tarihindeki yerini, bölgede yürütülen bilimsel araştırmalar üzerinden değerlendirdi. Alican, 20 üniversiteden yaklaşık 50 akademisyenin katkı sunduğu savaş alanı arkeolojisi projesinin bulgularını paylaşarak Malazgirt’in tarihî mirasının ortaya çıkarılması için yürütülen çalışmaları anlattı.

2019’da başlayan araştırma çok disiplinli bir projeye dönüştü
Malazgirt Savaşı’nın gerçekleştiği alanı bilimsel yöntemlerle tespit etmek amacıyla 2019 yılında başlatılan projenin zaman içinde kapsamının genişlediğini belirten Prof. Dr. Mustafa Alican, çalışmalara 20 üniversiteden yaklaşık 50 akademisyenin katıldığını söyledi. Araştırmaların yalnızca savaş alanının belirlenmesiyle sınırlı kalmadığını ifade eden Alican, bölgenin tarihî, arkeolojik ve kültürel dokusunun bütüncül biçimde incelendiğini kaydetti.
Prof. Dr. Alican, “Bu proje, öncelikle Malazgirt Savaşı’nın tam olarak nerede gerçekleştiğini tespit etmek amacıyla başladı. Ancak sahayla temas ettikçe araştırmanın kapsamı genişledi. Bugün yeni bir metodoloji geliştirme noktasında önemli mesafeler katettiğimizi düşünüyoruz. Ekibimizden bazı araştırmacılar Dara’da, bazıları ise Malatya Battalgazi’de çalışmalarını sürdürüyor.” dedi.
Projenin uluslararası bilim çevrelerinde de takip edildiğini belirten Prof. Dr. Alican, kendisinin Malazgirt araştırmalarını 12 farklı ülkede anlattığını, ekip üyelerinin de çeşitli uluslararası toplantılarda çalışmalarını paylaştığını ifade etti. Rusya Bilimler Akademisi’nin davetli üyeleri arasında yer aldıklarını ve kazı sonuçlarını burada düzenli olarak sunduklarını aktaran Alican, yakın zamanda Kırgızistan’da gerçekleştirilen Türk Dünyası Kazı Araştırmaları Sempozyumu’nda da proje bulgularının paylaşıldığını söyledi.
Malazgirt’in savaş alanı henüz kesin olarak belirlenmedi
Malazgirt Savaşı’nın tarihsel önemine rağmen savaşın gerçekleştiği noktanın henüz kesin olarak tespit edilemediğine dikkat çeken Alican, Malazgirt Ovası’nın coğrafi özelliklerinin araştırmayı güçleştirdiğini belirtti. Yaklaşık 165 kilometrekarelik geniş bir alana yayılan ovanın volkanik oluşumlar, yer altı mağaraları ve farklı jeolojik yapılar barındırdığını aktaran Alican, bu nedenle savaşın nerede gerçekleştiğinin yalnızca tarihî kaynaklara bakılarak belirlenemeyeceğini vurguladı.
Alican, Malazgirt Savaşı üzerine bugüne kadar yapılan çalışmaların büyük ölçüde yazılı kaynaklara dayandığını, yürütülen projenin ise savaş alanına yönelik bilimsel saha araştırmaları bakımından önemli bir boşluğu doldurduğunu ifade etti.

Saha araştırmaları yeni bilgileri ortaya çıkarıyor
Araştırmalarda yerel halkın anlatılarından, sözlü tarih verilerinden ve bölgeye ilişkin saha gözlemlerinden de yararlanıldığını belirten Alican, tarihî olayların yalnızca yazılı kaynaklarla açıklanamayacağını söyledi. Bölge sakinlerinin aktardığı bilgilerin arkeolojik bulgularla karşılaştırıldığında araştırmaya yeni boyutlar kazandırdığını dile getiren Prof. Dr. Alican, sosyal bilimlerde disiplinler arası ve sahaya dayalı yöntemlerin önemine dikkat çekti.
Alican, Malazgirt ve çevresinde yürütülen çalışmalar sırasında yerel halkla güçlü ilişkiler kurduklarını, bölge sakinlerinin aktardığı bilgilerin araştırma süreçlerine katkı sağladığını belirtti. Bu yaklaşımın tarihî mirasın toplumsal hafızayla birlikte değerlendirilmesine imkân verdiğini ifade ederek şunları söyledi:
“Kaynaklar elbette önemli; ancak sosyal bilimlerde yalnızca yazılı kaynaklara dayanarak bir dönemi bütün yönleriyle anlamak mümkün değil. Tarih, insanların türkülerine, şiirlerine, sohbetlerine ve gündelik yaşamlarına da kaydoluyor. Sahada doğru araştırmayı yaptığınızda, yazılı kaynaklarda karşılaşmadığınız bilgilere ulaşabiliyorsunuz.”
Kazılarda 1500 sikke ve yaklaşık 3000 metal buluntuya ulaşıldı
Malazgirt Ovası ve çevresinde yürütülen yüzey araştırmaları ile kazılarda önemli arkeolojik buluntulara ulaşıldığını aktaran Alican, çalışmalar kapsamında yaklaşık 1500 sikke, bir o kadar ok ucu ve 3000’e yakın metal buluntunun tespit edildiğini söyledi. Farklı dönemlere ve topluluklara ait buluntuların bölgenin tarihsel geçmişine ilişkin önemli veriler sunduğunu belirten Alican, özellikle 11. ve 13. yüzyıllara tarihlenen 26 farklı ok ucu çeşidinin dikkat çekici olduğunu kaydetti.
Alican, Afşin Köyü yakınlarında tespit edilen bir mezarlık alanında yürütülen kazılarda ise 11. yüzyıla tarihlenen 100 mezarın ortaya çıkarıldığını belirtti. Mezarlardaki kalıntıların kadın, erkek ve çocuklara ait olduğunu aktaran Alican, alanın Selçuklu Mezarlığı olarak tescillendiğini ifade etti.

Antik DNA laboratuvarı araştırmalara yeni imkan sağlıyor
Muş Alparslan Üniversitesi bünyesinde Türkiye’nin üçüncü antik DNA laboratuvarını kurduklarını belirten Prof. Dr. Alican, laboratuvarda kazılardan elde edilen kemik buluntularının DNA analizlerinin gerçekleştirildiğini söyledi. ODTÜ ve Hacettepe Üniversitelerinin ardından kurulan laboratuvarın yanı sıra arkeoloji, gemoloji ve antropoloji laboratuvarlarının da aktif olarak kullanıldığını aktaran Alican, bu altyapının yalnızca Malazgirt projesine değil, Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da yürütülen farklı kazı ve yüzey araştırmalarına da katkı sunduğunu dile getirdi.
Prof. Dr. Alican, arkeolojik buluntuların farklı bilim alanlarının yöntemleriyle incelenmesinin geçmiş toplumların yaşam biçimlerini, nüfus yapısını ve bölgedeki tarihsel sürekliliği anlamaya yardımcı olduğunu vurguladı.
Malazgirt surları üç boyutlu olarak belgelendi
Araştırmalar kapsamında Malazgirt’in tarihî surlarının da incelendiğini belirten Alican, surların mevcut durumunun belgelenmesi ve gelecekte yapılabilecek koruma çalışmalarına bilimsel altyapı oluşturulması amacıyla üç boyutlu modellemeler hazırlandığını söyledi. Tarihî kaynaklar, eskiçağ, Bizans ve İslam dönemi verileriyle birlikte değerlendirilen surlarda jeoradar çalışmalarının da gerçekleştirildiğini aktaran Alican, hazırlanan modellemelerin ilgili makamlara teslim edildiğini kaydetti.
Prof. Dr. Mustafa Alican “Bu surların gelecekte korunması, kamulaştırılması ya da aslına uygun biçimde restore edilmesi gündeme geldiğinde kullanılabilecek bilimsel bir belge oluşturmak istedik. Bu nedenle surların üç boyutlu modellemelerini hazırladık ve jeoradar çalışmaları gerçekleştirdik. Amacımız, tarihî mirasın korunmasına yönelik adımlar atıldığında elde hazır ve güvenilir verilerin bulunmasıdır.” ifadelerini kullandı.
Alican, Malazgirt kent merkezinde de tarihî yapıların izini sürdüklerini, daha önce çöplük olarak kullanılan bir alanda ortaya çıkarılan han yapısının temizlenerek tescillendiğini ve koruma altına alındığını belirtti. Kentin altında henüz gün yüzüne çıkarılmamış çok sayıda tarihî kalıntı bulunduğunu düşündüklerini ifade eden Alican, Malazgirt Tarihi Kent Kazıları kapsamında çalışmaların sürdüğünü söyledi.
Türkiye’nin ilk savaş alanı arkeolojisi yüksek lisans programı kuruldu
Muş Alparslan Üniversitesi bünyesinde Türkiye’nin ilk Savaş Alanı Arkeolojisi yüksek lisans programını kurduklarını açıklayan Alican, programla bu alanda uzmanlaşacak araştırmacıların yetiştirilmesini hedeflediklerini belirtti. Savaş alanı arkeolojisinin dünyada da sınırlı sayıda üniversitede yürütülen bir uzmanlık alanı olduğunu ifade eden Alican, yeni programın bilimsel araştırmaların sürdürülebilirliği açısından önemli bir adım olduğunu kaydetti.
Konferans, Prof. Dr. Mustafa Alican’ın Malazgirt araştırmalarına ilişkin değerlendirmelerinin ardından katılımcıların sorularının yanıtlanmasıyla sona erdi.